سير تاريخي و علمي حجامت در تمدن بشري(1)


  

افراد زيادي در طي ساليان اخير له يا عليه حجامت سخن گفته اند. عده اي گفته اند كه حجامت يك امر اعتقادي است و چون سنّتِِ درماني اسلام است نياز به تحقيق و بررسي علمي ندارد و از سوي ديگر عده اي مخالفت خود را به آنجا رسانيده اند كه مي گويند، چون حجامت از آن طرف مرز نيامده و جايگاهي در طب رايج ندارد، اصلا نبايد مورد دقت و بررسي قرار گيرد. بنابراين حجامت نيز مثل برخي مباحث ديگر گرفتار دين داران متحّجر و روشنفكران بي دين شده است. به نظر مي رسد براي رسيدن به قضاوت صحيح چاره اي نداريم جز اينكه از سير تاريخي حجامت و جايگاه آن در گذشته اطلاع پيدا كرده و در قدم بعد به بررسي اثرات درماني آن بر اساس اصول علمي امروز بپردازيم.

حجامت نام يك روش درماني است كه بر اساس قديمي ترين سند موجود، از 3300 سال قبل از ميلاد مسيح در مقدونيه انجام مي شده است و بعدها از مقدونيه به يونان باستان رخنه كرده و در آن زمان شاخص پزشك بودن، حجامت كردن و داشتن ابزار آن بوده است.

برخي ذكر كرده‌اند كه اصول طب سوزني و حجامت از آنجا گرفته شد كه در عصر ما قبل تاريخ، متفكران متوجه شدند كه وقتي سربازي در ميدان جنگ مورد اصابت سنگ،‌ چاقو يا شمشير قرار مي گيرد و زخمي برمي دارد، به علت همين زخم،‌ بسياري از بيماري هاي قبلي او بهبود مي ‌يابد. اين كشف بزرگ به ‌آنها آموخت كه با فرو بردن سوزن و تيغ زدن مي توان برخي از امراض را شفا بخشيد و به همين علت 2600 سال قبل از ميلاد مسيح ،‌ سوزن هاي فلزي در چين و شاخ هاي حجامت در ايران وارد اصول درمان گرديد و طب سوزني و حجامت رواج پيدا كرد .

چيني ها در بدن 600 نقطه ي اسرار آميز پيدا كرده بودند و اطباي سنتي ايران نيز نقاط متعددي از بدن را براي حجامت پيدا كرده و هر ناحيه را براي معالجه ي يك مرض به خصوص حجامت مي كردند.

اوراق پاپيروس كه از عصر باستان به دست آمده نيز نشان مي دهد كه حدود 2200 سال قبل از ميلاد مسيح ، حجامت امري رايج بوده است. هم چنين در كتاب آيورودا (طب سنتي هند) كه مربوط به 1500 سال قبل از ميلاد مسيح است، در مورد حجامت و اثرات درماني آن بحث شده است.

بقراط كه حدود 400 سال قبل از ميلاد مسيح زندگي مي كرده است، با روش هاي مختلف حجامت كاملا آشنا بوده و در آثار خود به موارد استفاده و منع استفاده ي آن اشاره كرده است. جالينوس نيز 120 سال بعد از ميلاد مسيح مطالب متنوعي در مورد حجامت در آثار خود بيان كرده است. بنابراين حجامت در جهان سابقه اي ديرينه دارد.

با ظهور اسلام، حجامت مورد تاييد و تاكيد فراوان پيامبر اكرم (ص) و امامان معصوم عليهم السلام قرار گرفت و بيش از 600 روايت در مورد حجامت جمع آوري شده است.

پيامبر اكرم در روايتي كه در نهج الفصاحه آمده، پنج چيز را از سنت هاي پيامبران الهي معرفي كرده اند كه عبارتند از :

حياء ، حلم ، حجامت ، مسواك و عطر زدن.

در روايت ديگري امام علي عليه السلام مي فرمايد:

"ان الحجامه تصح البدن و تشد العقل." بدرستي كه حجامت بدن را سالم و عقل را نيرومند مي گرداند .

در قرن 16 ميلادي ، حجامت امري رايج در كشورهاي اروپايي بود. پزشكان معروفي در اين قرن از جمله FALLOPIO، DALLACROCE و VIDIUS هر كدام ابزار خاصي براي آن ابداع كرده بودند .

از اوايل قرن بيستم تا كنون نيز حجامت عمدتاً از سوي مراكز درمان طبيعي ( HILPRACTIKER ) در آلمان انجام مي شود و بعضي از پزشكان طب جديد هم به اين امر مبادرت مي ورزند .